Rijnvliet, Eetbare Woonwijk

Een voedselbos van 150.000 m2 midden in een woonwijk? In één van de vijf grootste steden van Nederland is dit realiteit. Op initiatief van bewoners werd de Utrechste nieuwbouwijk Rijnvliet met meer dan 1000 (fruit)bomen en 200 soorten (eetbare) flora een stedelijk voedselbos. Het is een plek waar versterking van ecosysteemdiensten, klimaatadaptieve maatregelen en bevordering van sociale cohesie samenkomen. Het ontwerp, door Felixx Landscape Architects & Planners en de Zwarte Hond, streeft naar een ultieme balans tussen mens en natuur en helpt bewoners om weer contact te maken met de natuur. Toen de bewoners een stedelijk voedselbos voor Rijnvliet voorstelde, werd dit voorstel omarmd door de gemeente en meegenomen in de ontwerpfases. Samen met de gemeente, bewoners en Æ - Food Forestry Development is een bijzonder concept voor de openbare ruimte uitgewerkt: al het groen is eetbaar voor mens, dier of insect. slider   zeven lagen van het VOEDSELBOS De sferen zijn opgebouwd uit meerdere lagen planten, die samen een geïntegreerd ecosysteem vormen. De verschillende soorten vegetatie en soorten trekken insecten en organismen aan die elkaar versterken. Er zijn zeven lagen: Het bladerdak, bestaande uit originele en beplante grote bomen. Lage bomen, bestaande uit kleinere bomen of halfstammen. Struiklaag van fruit en bessenstruiken. Kruidlaag van meerjarige groenten en kruiden. Bodembedekkers, een laag planten die zich horizontaal verspreidt. Ondergrondse laag van planten die wortels of knollen produceren. Klimmers, een verticale laag klimplanten.             Naast eetbare en recreatieve voordelen van het voedselbos, versterkt het groen de ecosysteemdiensten van het gebied, waaronder waterbeheer, vermindering van hitte en reiniging van de lucht. Het is innovatief in het toepassen van diverse klimaatadaptieve maatregelen en Nature-Based Solutions: zoals een amfibieënpoel, waterretentiegebieden en geïntegreerde regenwaterinfiltratiesystemen in de bestrating. De algehele kwaliteit van leven wordt verbeterd door het bieden van een rijke natuurervaring aan mensen, een grote biodiversiteit en een uitgebreide habitat voor vogels, vleermuizen en andere soorten. Het vogeleiland wordt juist niét beheerd en met rust gelaten, waardoor de natuur haar eigen gang kan gaan. Het Vogeleiland is alleen via water te bereiken. Op deze manier kunnen vogels ongestoord broeden. Van cruciaal belang voor het succes van dit project, waren de oprichting en educatie van een toegewijd onderhoudsteam, ter beschikking gesteld door de gemeente. Dit team had een speciale opleiding nodig om goed te kunnen zorgen voor het bijzondere groen in de wijk. Omdat het groen is opgebouwd uit meerdere lagen, en deze een integraal ecosysteem vormen, is het van groot belang dit systeem in stand te houden door toepassing van de juiste beheermethode. Participatief Co-ontwerp Maar vooral de betrokken bewoners maken van Rijnvliet een aangename woonbuurt én daadwerkelijke eetbare omgeving. De wijkbewoners organiseren buurtmarkten waar jamproeverijen van zelf geplukt fruit worden gehouden en pizza’s met kruiden uit de wijk worden gegeten. Aangestoken door het voedselbosprincipe, planten enthousiaste bewoners ook zelf eetbare planten in hun tuin. Deze bewoners zette verschillende educatieve, recreatieve en natuurinclusieve initiatieven op. Rondleidingen en wildplukcursussen en zijn enkele van de initiatieven die voortdurend nieuwe waarden toevoegen aan het oorspronkelijke ontwerp. Kinderen uit de buurt worden betrokken bij het voedselbos, bijvoorbeeld door het planten van bomen op georganiseerde boomplantdagen. De lokale school heeft daarnaast een speciale ‘voedselbosonderwijzer’ aangewezen die lessen verzorgt passend bij de eetbare wijk. Nieuwe bewoners krijgen een kookboek waardoor ze leren het eetbare groen uit de omgeving te gebruiken. Naast bewoners kunnen ook voorbijgangers en bezoek zich vrij door de wijk bewegen en proeven van alles dat er hangt. Voorzieningen zoals het voetbalveld en de speeltuinen zijn natuurlijk ook voor iedereen vrij toegankelijk. En het goede nieuws is dat het voedselbosprincipe in elke bestaande of nieuw te bouwen wijk worden toegepast. Door de aanplant van een grote diversiteit van eetbaar groen in verschillende lagen, is het, door de juiste experts, zeker mogelijk het concept te dupliceren op andere locaties. Het voedselbosprincipe is niet nieuw, wel is het bijzonder dat het zo ver is doorgevoerd zonder daarbij de functionaliteit van een woonwijk uit het oog te verliezen. Deze eetbare woonwijk Rijnvliet is hét voorbeeld voor een gezonde leefomgeving waarin vanaf het eerste uur natuurinclusief is gedacht, ontworpen en uitgevoerd. Maar wat Rijnvliet vooral laat zien is dat een andere manier van samenleven en omgaan met de natuur écht mogelijk is!